Yedi Görselde Dünya Dilleri

 

Washington Post tarafından görselleştirilen aşağıdaki harita ve grafikler, Dünya’daki dil çeşitliliğinin nasıl olduğunu anlamanıza yardımcı olacak.

1.      Bazı kıtalar diğer kıtalara oranla daha fazla dil çeşitliliğine sahip.

Dünya üzerindeki tüm kıtalar dil çeşitliliği açısından eşit oranda dağılmamıştır. İstatistiklere göre Asya kıtası 2,301 farklı dile ev sahipliği yaparak başı çekerken, Afrika kıtası da 2,138 dille onu takip ediyor.

Pasifik bölgesinde yaklaşık olarak 1,300; Kuzey ve Güney Amerika’da 1,064 yaşayan farklı dil vardır. Avrupa ise, birçok ulus devlete ev sahipliği yapıyor olmasına rağmen, sadece 286 dil ile sıranın sonunda yer alıyor.

2.      Aşağıdaki grafik, anadil olarak en çok konuşulan dilleri gösteriyor.


Çince, anadil bazında en çok konuşulan dildir, hemen arkasından da Kuzey Hindistan menşeli aynı dil kökeninden gelen Hindu dili ve Urduca onu takip eder. İngilizce, 527 milyon kişiyle dördüncü sıradadır. Anadili Arapça olanların sayısı ise, İspanyolca olanlardan yaklaşık 100 milyon kişi fazladır.

Veriler, Dünya’nın üçte ikisinde yalnızca on iki anadil konuşulduğunu gösterdiği için epey dikkat çekici. Bu rakamların tamamı, Düsseldorf Üniversitesi’nde on beş yıllık uzun soluklu bir araştırma projesi yürüten Ulrich Ammon tarafından kısa bir süre önce yayınlanmıştır.

Ammon’ın sunmuş olduğu rakamlar, CIA’in yayımladığı “Factbook” olarak adlandırılan almanak stilindeki referans kitabındaki verilerle karşılaştırıldığında oldukça şaşırtıcı. CIA’e göre İspanyolca, Dünya nüfusunun %4.85’i tarafından konuşulmakta, buna göre  %4.83’de kalan İngilizceden ise daha yaygın. Ancak, CIA’in sunmuş olduğu rakamlar kişilerin sadece ilk anadillerini baz alarak hazırlanmıştır. Oysa Dünya üzerindeki pek çok insan iki ya da daha fazla anadile sahiptir, örneğin bir kişinin ilk anadili İspanyolcayken, İngilizce de ikinci anadili olabilir. Ammon ise çalışmasında hem ilk hem de ikinci anadili hesaba katarak sonuca ulaşmıştır.

Ayrıca, bütün Brezilyalıların anadil seviyesinde bilmediğini hesaba kattığı için diğer çalışmalara göre Portekizce çok daha gerilerde kalmıştır. Bir diğer şaşırtıcı sonuç ise Korece ve Pencap dilinin listede gösterilmiyor olması: Aslına bakılırsa her iki dil de ancak İtalyanca kadar yaygın konuşuluyor.

3.      Aşağıdaki harita en az ve en çok dil çeşitliliğine sahip ülkeleri gösteriyor.

Greenberg’ün çeşitlilik göstergesi: Ülke içerisinden rastgele seçilen iki kişinin farklı anadili konuşma ihtimali üzerine hazırlanmış bir göstergedir. En yüksek değer olan 100, her bir vatandaşının farklı dili konuştuğu bir ülkeyi işaret eder. 98.8 değeriyle en büyük dil çeşitliliği Papua Yeni Gine’dedir.

Greenberg’in çeşitlilik göstergesinde görüldüğü üzere Amerika Birleşik Devletleri, dilsel çeşitlilik açısından pek çok ülkenin gerisindedir.

Örneğin Kamerun’a bakıldığında, rastgele seçilen iki kişinin farklı dili konuşuyor olma ihtimali %97’dir, aynı ihtimal A.B.D’de ise ancak %33’tür. Türkiye'de ise bu oran yüzde 39'dur.

4.      Birden fazla ülkede popüler olarak konuşulan diller

İngilizce, Fransızca ve İspanyolcanın dünyadaki en yaygın dillerden sayılmaları, bu ülkelerin emperyalist ve sömürgeci geçmişlerinden kaynaklanmaktadır.

5.      İngilizce, Dünya üzerinde yaygın olarak resmi dil olarak kabul edilmektedir.

Ancak, toplamda 35 ülkede resmi dil olan İngilizce'nin bir ülke tarafından resmi dil olarak kullanılıyor olması o ülke yurttaşlarının birbirleriyle hangi dilde iletişime geçtikleri hakkında fazla bir ipucu vermemektedir. Yukarıda kırmızıyla işaretlenen bazı ülkelerde, İngilizce resmi bir dil olmasına rağmen, ancak küçük bir azınlık grup İngilizceyi anadil olarak öğrenmişlerdir. Bununla birlikte ABD, Birleşik Krallık ve Avustralya'da İngilizce resmi olarak tanımlanmış diller değildir.

6.      Bununla beraber, mevcut dillerin büyük çoğunluğu yalnızca bir avuç dolusu insan tarafından konuşulmaktadır. Bu sebeple günümüzde konuşan dillerin yarısına yakınının önümüzdeki yüzyılın başında kaybolmuş olması öngörülmektedir.

Dünya nüfusunun sadece %3’ü, mevcut dillerin tamamının %96’sını konuşanlara tekabül etmektedir. Günümüzde canlı olan dillerin arasından 2,000 dil, yalnızca 1000 kişinin anadilidir.                       

UNESCO’nun tahminlerine göre, yukarıdaki haritada da görselleştirdiğimiz gibi, bu yüzyılın sonunda şu an Dünya üzerinde mevcut olan dillerin yarısı yok olacak. Büyütmek ve daha yakından incelemek için haritanın üzerine tıklayabilirsiniz.

Dillerin neslinin tükenecek olması, bazı ülkeleri ve bölgeleri diğerlerine göre daha çok etkileyecektir. Amerika Birleşik Devletleri’nde, tehlike altındaki diller batı sahil şeridinde olduğu kadar Ortabatı eyaletlerinde yerli halkın doğal korunma bölgesi olan alanda konuşlanmıştır.

Dünya çapında bakıldığında ise Amazon ormanları, Sahra altı Afrika, Okyanusya, Avustralya ve Güneydoğu Asya, halen canlı olan çoğu dilini yitirmek üzere.

7.      Aşağıdaki grafik hangi dilin Dünya çapında kaç kişi tarafından öğrenildiğini gösteriyor.


Anadil olarak konuşulma bazında üç dilin gerisinde kalmasına rağmen İngilizce, Dünya üzerinde en yaygın olarak öğrenilen dil olarak diğer dillerden açık ara önde gözüküyor. Fransızca, Almanca, Çince, İspanyolca, Japonca ve İtalya öğrenmiş olanların toplamı dahi İngilizce öğrenenleri geçemiyor.

Bazı diller ise son zamanlarda popülerlik kazanmaya başladı. Örneğin Çince öğreten Amerikan üniversite/kolejlerinin sayısı 1990’dan 2013’e %110 artmıştır, böylelikle bu dil çok daha ulaşılabilir ve öğrenilebilir hale gelmiştir. Aynı yıllar arasında ise Rusça öğreten üniversite/kolejlerin sayısı %30 gerilemiştir.

Bazı dillere vakıf olma ise diğer dillere göre çok daha karlı olabiliyor. Örneğin Massachusetts Teknoloji Enstitüsü(MIT)’de bilim insanı olan Albert Saiz’e göre Almanca bilen bir kişi ABD’de kariyeri boyunca meslektaşlarına nazaran toplamda 128,000$ daha fazla para kazanıyorFinansal açıdan kazanç olarak bakıldığında Almanca Fransızcadan iki, İspanyolcadan da yaklaşık üç kat daha değerlidir.

Çeviren: Gizem Ayşe Erdeniz

(Washington Post, The World’s languages, in 7 maps and charts, 23 Nisan 2015)

Çeviren: 

Gizem Ayşe Erdeniz

Bülten Aboneliği

 
 

İletişim

Sinan Paşa Mah. Şehit Asım Cad. No:2 Koç Han Kat:4 Beşiktaş/İstanbul
Tel & Fax:+90 212 259 2045
Email: surecanaliz@surecanaliz.org