Üçlü Suriye Görüşmeleri

BEYRUTLübnanRusya, İran ve Türkiye Salı günü Moskova’da, Suriye’de yaklaşık altı yıldır devam eden savaşı son vermek için siyasi bir anlaşmaya varmak için bir araya gelirken; çatışmayı kendi çıkarlarına hizmet edecek şekilde yönlendirmek isteyen ülkeler, Birleşik Devletler’i dışarıda bıraktı.  

Dış İşleri Bakanı John Kerry davet edilmedi. Birleşik Devletler’e de danışılmadı.

Başkan Obama’nın beş yıl önce Esad’ın meşruiyetini kaybettiğini ve görevi bırakması gerektiğine yönelik açıklamalarına rağmen, Suriye yanlısı güçlerin sahada önemli kazanımlar elde etmesi, yeni işbirlikleri ve masada hiçbir Batılı gücün olmaması, varılacak herhangi bir anlaşmada Başkan Beşar Esad’n Suriye’yi yönetmeye devam edeceğini garanti ediyor.

Yeni Başkan Donald Trump görevi devre hazırlanırken, Obama’nın tırmanan savaşa dahil olmaktaki gönülsüzlüğü, Washington’u jeopolitik krizdeki etkisini azalttı.

Trump, Pensilvanya mitinginde yaptığı Suriye konusundaki son açıklamasında durumu “çok üzücü” olarak ifade etti ve “İnsanlara yardım edeceğiz.” şeklinde söz verdi. Körfez ülkelerinden finansman sağlayarak Suriye’de güvenli bölgeler oluşturma ve ‘insanlara yeni şanslar verme’ taahhüt eden Trump, bu güvenli alanları sahada kimin kuracağı konusuna değinmedi.

Ancak Trump’ın yemin edeceği gelecek aya kadar, Halep’in tahliyesi ve siyasi görüşmeler ilerlerse bu tür güvenli bölgeler anlamsız hale gelebilir.  

Savaş alanında Esad’a yardım için başlatılan hava saldırılarının üstünden bir yıldan fazla zaman geçmişken, Rusya savaştan çıkmanın bir yolunu arıyor gibi görünüyor. Analistler, Moskova’nın geçiş sürecini, hem Esad açısından hem de Rusya’nın bölgedeki daha geniş çıkarları açısından karlı bir şekilde bitirmenin yolu olarak gördüklerini söylüyorlar.

Washington Enstitüsü Yakın Doğu Siyaseti uzmanı ve Suriye çalışan Andrew Tabler, “Rusya kimsenin kimseye bir şey vermediğini anladı, kendi işine koyuldu, ve Birleşik Devletler’in diğer tarafların ilerleyişinden daha hızlı bir şekilde geri çekildiği ortamda, her şey serbest. Türkler, İranlılar ve Ruslar, Birleşik Devletler masada olmadan gerçekleşen bir süreç üzerinde anlaşmış görünüyorlar. Burada bizim için bir problem olduğunu farkediyorsun” dedi.

Rus yetkililer, Amerikalı diplomatların çabalarına yönelik küçümseyici yaklaşımlarını gizleme noktasında çok az bir emek harcadılar.

Geçtiğimz hafta, Dış İşleri Bakanı Sergey Lavrov, tahliye anlaşmasında direkt olarak Türkiye ile çalışmanın, “Birleşik Devletler’le bir araya gelinen verimsiz toplantılardan” daha etkili olduğunu söyledi. Lavrov Salı günü, kendisinin ve Kerry’nin 2015’ten bu yana liderlik etttiği, Uluslararası Suriye Destek Grubu’nun “önemli belgeler” ürettiğini, ancak “uygulaması gereken alınmış kararları uygulamakta yetersiz kaldığını” söyledi.

Dış İşleri Bakanlığı sözcüsü John Kirby, Salı günü düzenlediği toplatıda, Kerry’nin Lavrov ve Türkiye Dış İşleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu’yla telefonda görüştünü, ve yeni girişimin başarılı olup olmayacağı konusundaki endişelerini dile getirdiğini söyledi.

Kirby, “Görüşmelerin, kendilerinin de görmeyi arzuladığı, Suriye’de siyasi görüşmelerin devam edebileceği yeterli sükuneti getirmesi durumunda harika olacağını” söyleyerek, “ Esad rejimini de etkileyecek olan düşmanlıkların durdurulması yönündeki defalarca verilen sözlerin başarısızlıkla sonuçlandığını” ekledi ve bu sefer farklı olacağına dair çok az bir umut beslediğini söyledi.

Suriye güçleri ve müttefikleri bu ay içinde isyancıların kontrolündeki Halep’i geri aldığında, Rusya, Birleşmiş Milletler’in Cenevre’de hazırladığı barış görüşmelerinin yerini alacak şekilde Kazakistan’da yeni bir barış görüşmesi hazırladı. Aynı zamanda Rusya tahliye anlaşmasında doğrudan – yıllarca Esad’ı devirmeye çalışan isyancıları destekledikten sonra Suriye’ye olan yaklaşımını değiştiren— Türkiye’yle çalıştı.

2011 yılında başlayan halk ayaklanmasının iç savaşa dönüştüğü Suriye çatışmalarından bu yana, Obama, durumu düzeltmeyeceğini ve Suriye’nin temel çıkarlardan birini oluşturmadığı gerekçesiyle Amerika’nın doğrudan askeri müdahalesine karşı durdu.

Obama’nın Esad ile mücadeledeki gönülsüzlüğü Suriye muhalefetini kızdırdı ve muhalifler, Suudi Arabistan gibi Esad’ın gitmesini isteyen ülkelerle müttefik oldular.

Ancak Birleşik Devletler, müttefiklerine silah, para ve anti-tank füzeleri vermek kaydıyla savaşa dolaylı yoldan müdahil oldu.

Suriye ve Irak’ta toprak elde edene İslam Devleti cihatçılarının yükselişiyle birlikte, Birleşik Devletler önceliklerini değiştirdi. Aynı zamanda IŞİD ya da ILİD diye de bilinen örgüt Washingon tarafından bombalandı  ve sahada cihatçılarla mücadele için Kürt güçleriyle yakın çalıştılar.

Ancak, Birleşik Devletler’in, Türkiye ve Birleşik Devletler’in terörist örgüt olarak gördüğü PKK’yla ilişkilendirilen örgütün savaşçılarını silahlandırması Türkiye’yi kızdırdı.  

Zaman içinde, Türkiye’nin Kürt militanlarla olan savaşı, Esad’ın gitmesine yönelik arzunun önüne geçti. .

Diğer bir faktör de farklı dış güçlerin Suriye’ye olan yaklaşımını değiştirdi.

Atlantik Konseyi’nden Türkiye çalışan Aaron Stein, “Trump. Onun ilk verdiği mesajlardan birisi, Birleşik Devletler’in desteklediği muhalefete yönelik desteği keseceği yönündeydi” dedi.

Trump bütüncül bir Suriye politikası geliştirmemesine rağmen, içlerinde İslam Devleti’nin de olduğu aşırılıkçılara karşı Rusya’yla birlikte çalışacağını ifade etti.

Moskova’nın Ankara büyükelçisinin bir Türk polisi tarafından öldürülmesine rağmen, Rusya-Türkiye yakınlaşmasının işaretleri Salı günü daha açık şekilde görüldü.

Moskova’da, Lavrov ve Türk mevkidaşı Müvlüt Çavuşoğlu, büyükelçi Andrey Karlov’un portresinin yanına çiçek koydular.

Çavuşoğlu, “ Türkler de Rusya ve Rus halkı kadar bu kaybın yasını tutuyor” dedi.

Lavrov, Rusya’nın taziye mesajları ve suikaste yönelik hızlı yanıtları nedeniyle “Türk meslektaşlarına müteşekkir olduğunu” söyledi ve “Bu trajedi hepimizi terörizme karşı mücadele etme noktasında daha iradeli bir noktaya getirdiğini ve bu toplantıyı daha da önemli bir hale getirdiğini” ekledi.

Toplantıda, Rusya, İran ve Türkiye’de Suriye’deki çatışmayı sona erdirecek “Moskova Deklarasyonu” çerçevesinde anlaştılar. Bu süreçte ne Birleşik Devletler’e ne de 8 Şubat’ta Cenevre’de yeni barış görüşmelerinde konuşan Birleşmiş Milletler’in Suriye temsilcisi Staffan de Mistura’ya danıştılar.

Stein, “Bu, Türkiye’nin Rusya’ya boyun eğmesidir. Bu Türkiye’nin ‘Esad gitmeli’ açıklamasının artık politika olmadığını gösteriyor” dedi.

İran’ın varlığı da çok önemli. Orjinal tahliye anlaşması Türkiye ve Rusya arasında ve sadece Halep’i içeriyor. Ancak, İran’a bağlı ve Esad’ın yanında savaşan Şii milisler ilk otobüsün ayrılmasını engelleyerek, İdlip’te yer alan Şii köylülerin de yer alacağı şekilde bir anlaşmanın yeniden yapılmasını talep ettiler.

İranlı yetkili savaşçılarının ve tahliye anlaşmasından önce Doğu Halep’i kuşatan Lübnanlı Hizbullah milislerinin Halep’teki rolünü övdü.

İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney’in askeri yardımcısı Yahya Rahim Safavi, “Rusya’nın bölgede İranla anlaşması, Halep’in özgürleşmesine neden olan İran, Rusya ve Hizbullah koalisyonunu ortaya çıkardı  ve  yakında Musul da özgürleşecek. Bu koalisyonun gücünü gösteriyor ve Birleşik Devletler’in başkanı da bu güçle karşılaşacak.” dedi.

Uluslararası Kriz Grubu’ndan Suriye analisti Noah Bonsey, Birleşik Devletler’in isyancı fraksyionlarla ilişki ve İslam Devleti’yle mücadele konusunda Suriye’yle ilişkili kalacağını söyledi. Bonsey, Esad’ın koalisyonunun Suriye’nin geri kalan topraklarını almak için ihtiyaç duyduğu personel konusunda eksiklik yaşayabileceğini, ancak Birleşik Devletler dahil olma noktasında tereddüt ettikçe, diğer güçlerin bu boşluğu doldurabileceğini ekledi.   

Bonsey, “Şimdiye kadar, diplomasi Suriye konusunda hiçbir şeyi başaramadı. Bu İran’ın da katkısıyla Rusya ve Türkiye arasında olacak” dedi.  

Çeviren (Tam Metin): Cemal Taşpınar

(NYT ,BEN HUBBARD and DAVID E. SANGER, Russia, Iran and Turkey Meet for Syria Talks, Excluding U.S. 20 Aralık 2016)

Çeviren: 

Cemal Taşpınar

Bülten Aboneliği

 
 

İletişim

Sinan Paşa Mah. Şehit Asım Cad. No:2 Koç Han Kat:4 Beşiktaş/İstanbul
Tel & Fax:+90 212 259 2045
Email: surecanaliz@surecanaliz.org