Küresel Mali Düzenin Kırılganlığı

Rusya ve Çin kendi alternatif sistemlerini geliştirme çabası içindeler. Belki bir gün emellerine ulaşırlar.

Birleşik Devletler maliye bakanlığı geçtiğimiz on yıl içinde dolandırıcı aktörlere karşı ekonomik savaşın en ön sırasındaydı. Başkan Barack Obama müeyyideleri; İran’ın nükleer programıyla mücadele, Ukrayna’ya karşı Rus saldırganlığını cezalandırma, Suriye’de Esad rejimini baskılamak ve IŞİD ve El Kaide gibi terör örgütlerine fon akışını önlemek için kullandı.

Birleşik Devletlerin finansal savaş kapasitesi, 2012 yılında, Kongre, Obama yönetimini ve Avrupa Birliği’ni İran bankalarını, mali kurumların elektronik ortamda fonları dolaştırdıkları başlıca mesajlaşma yolu olan Swift sisteminin haricinde bırakmaları için baskı yaptığı zaman en yüksek sınırına ulaştı. Neticede Tahran, denizaşırı ticaretini finanse eden dünya bankacılığına en mühim giriş noktasını kaybetti ve bu durum Mollaları gayrimeşru nükleer programları hakkında Batı ile müzakere etmeye sevk etti.

Fakat olup biteni kenardan izleyen Washington’un müşavirleri kendilerinin iktisadi silahını geliştiriyorlar. 2010’da Çin, Japonya’nın elektronik sanayisi için kritik öneme sahip olan nadir toprak elementlerinin ihracatını yasakladı ve Pekin, Tayvan’ın uluslararası tanınmasına karşı çıkmak için sıklıkla ekonomik ve diplomatik baskıyı kullanıyor. Yakında Çin, tartışmalı bölgelerdeki geniş petrol ve gaz rezervlerinin himayesi meselesinde Vietnam, Filipinler ve diğer Asya milletlerini baskı altına almak için Güney Çin Denizi’ndeki askeri manevralarını ekonomik baskıyla bütünleştirebilir.

Evvelki Birleşik Devletler maliye bakanı Henry Paulson kitabı ‘Eşiğinde’de tasvir ettiği üzere, Kremlin, Çin’i muazzam stoklarını toptan Fannie Mae ve Freddie Mac şirketlerine satmaları için ikna etmeyi denediği büyük durgunluğun tam ortasında. Bu ABD hükümeti tarafından iki kurumu kurtarmak için bir müdahaleyi zaruri kılabilir ve zaten ciddi olan iktisadi krizi mühim ölçüde şiddetlendirebilir. Bu iki güç muhtemelen yatırımlarını elden çıkarmak zorunda kalırlarsa, kaybedecekleri çok şey olduğuna yönelik korkularından dolayı neticede duraksadı.

Kısacası, Amerika ve müttefikleri savunmasız bir halde ve müşterek ekonomik bağımlılık Batının rakiplerini temkinli hale getirmiş olsa bile, bu vaziyet, Çin, Rusya ve Brezilya gibi ülkeler ABD’nin küresel ekonomik hâkimiyetine meydan okumaya karar verirlerse, değişebilir.

Şimdilik Birleşik Devletler hâkimiyeti onun finans sektöründe kuralları ve müeyyideleri düzenlemesi anlamına geliyor. Bu hâkimiyet ve baskı Amerikan dolarının gücüne bağlıdır. Tercih edilen para birimi olarak dolar ve mali bir kriz esnasında bile en güvenli yatırım olarak görülen Birleşik Devletler hazineleriyle, küresel finans Washington’un muazzam bir avantaja sahip olacağı şekilde yapılandırıldı. Neyse ki uluslararası ticaretin yüzde 87’si dolar üzerinden yürütülüyor ve küresel döviz rezervlerinin yüzde 61’i dolar olarak tanımlanıyor.

Fakat bu sonsuza kadar sürmeyecek. Bir grup ülke ve kurum zaten dolar harici seçenekleri gözden geçiriyorlar. Küresel Finans uzmanı James Rickards’ın kitabı ‘Paranın Ölümü’nde belirttiği üzere, Uluslararası Para Fonu(IMF), Özel Çekme Hakları olarak bilinen ve doların ağırlığının azaltabilecek ve Çin para birimi yuanın ağırlığını arttırabilecek bir döviz sepetiyle bağlantılı alternatif bir küresel rezerv aracı oluşturmak için çalışmalar yürütüyor.

Diğer teşebbüsler, başta Birleşik Devletler’in müeyyidelerinden kaçınmak için doların hâkim olduğu sistemi alt etme aşamasında. Popüler bir geçici çözüm kredi kartı çıkaran Link ya da Interac gibi bankalar arası bir kredi kartı birliği olan Çin’in UnionPay’idir. UnionPay, tedavüldeki banka ve kredi kartlarının yüzde 45’ine tekabül ediyor ve hâlihazırda 135 ülkede kabul ediliyor. O ayrıca, Rusya gibi ülkelerin Amerikan müeyyidelerinin etrafından dolaşması için bir alternatif sağlayarak New York’tan bağlantısını da koparabilir.

Bu esnada, Rusya’nın devlet kuruluşu VTB Bank’ın başında bulunan ve Vladimir Putin’in yakın bir müşaviri olan Andrei Kostin’e göre Rus yetkililer, Çin işbirliğiyle, Swift’e bir alternatif oluşturdular. Ukrayna krizinin kızışmasıyla, Kremlin, Birleşik Devletler’den daha fazla müeyyidelerin geleceğini biliyor ve İngiliz yetkililer Rus bankalarını Swift’ten hariç bırakmayı değerlendiriyorlar. Kostin, bu hamlenin savaş ilanıyla eşdeğer olabileceğine vurgu yaparak ikazda bulundu. Bu sistem şimdilik Swiftin itibarından yoksun ve bu sebeple de müşteriye sahip değil. Fakat alternatif bir küresel rezerv varlığı, Çin ve Rusya tarafından desteklenen alternatif bir Swift sistem, Çin’in küresel kredi kartı ve küresel mali düzenine karşı gelmeye istekli bir grup bankanın birleşimi Birleşik Devletler çıkarlarına mühim bir itirazı temsil edebilir.

Birleşik Devletler müttefikleri de bu sıkıntıyı hissediyorlar. 2014 yılında Filistin yanlısı örgütler finansal mesaj sistemi aracılığıyla Swift’ten İsrailli finansal kurumlarla bağlantısını kesmesini talep ettiler. Swift, AB düzenleyicilerinden direktif almadan gerekli adımları atamayacağını izah ederek baskıyı reddetti. Ancak Swift, Brüksel emri verirse, büyük ihtimalle İran vakasında olduğun gibi riayet etme durumunda olacak.

Birleşik Devletler ve müttefikleri git gide uzayan ve tehlikeli bir döneme hazırlanmalıdır. Siber savaş, ulusal güvenliği sekteye uğratmak için uluslararası yasal sistemin suiistimal edilmesi ve Birleşik Devletler destekli küresel sistemin bütünlüğünü bozmaya yönelik teşebbüsler bu döneme damgasını vuracaktır. Mali gücü ağır bir baskı aracına çeviren Washington’un müeyyide mimarları öncülüğündeki Batı şu halde cezai sistemimizi bir savunma kalkanı da sağlayacak bir hale dönüştürmelidir.

Dubowitz Demokrasilerin Savunması kurumunun ve onun Müeyyideler ve Hukuka Aykırı Finans merkezinin direktörüdür ve eski maliye bakanlığı terörizm analisti Schanzer ise bu merkezde yardımcı araştırma başkanıdır.

 Çeviren(Tam Metin): Serdar Yeşiltay

(Wall Street Journal, Mark Dubowitz ve Jonathan Schanzer, The Fragility of the Global Financial Order, 3 Mart 2015)

Çeviren: 

Serdar Yeşiltay

Bülten Aboneliği

 
 

İletişim

Sinan Paşa Mah. Şehit Asım Cad. No:2 Koç Han Kat:4 Beşiktaş/İstanbul
Tel & Fax:+90 212 259 2045
Email: surecanaliz@surecanaliz.org