Darbe Teşebbüsü ve Sonrası

Türkiye’de başarısız olan darbeden sonra tutuklanan binlerce askeri çalışan, asker ve diğer şüpheliler de dahil, darbeye karıştığı iddia edilen birçok komplocuya karşı yetkililer tarafından cezalandırma kampanyası başlatıldı.

Türkiye’nin Adalet Bakanı, içinde generallerin ve İslam Devleti militanlarını hedef alan ABD savaş uçaklarının kullandığı askeri savaş üssünden bir generalin de bulunduğu 6,000‘e yakın insanın pazar günü erken saatlerde gözaltına alındığını kabul etti.

Bu çapta bir tasfiye Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’ın muhalifleri tarafından kendi gücüne güç katacak bir sıkıyönetim olarak görüldü. Fakat bu tasfiye işlemi çalkantılı Ortadoğu’daki ABD’nin en önemli partneri için daha fazla istikrarsızlık endişelerini arttırdı.

Washington Yakın Doğu Araştırma Enstitüsü’de Türk araştırma direktörü Soner Çağaptay, “Türkiye’nin ciddi bir askeri kırılma gösterdiği görünüyor” diyor. ‘’Ülkenin askeri güçleri epeydir, 75 milyon insana ev sahipliği yapan bu bölgesel gücün içinde ve dışında pek çok kişi tarafından istikrarın muhafızı olarak saygı görmüştür.’’

Çağaptay şöyle devam ediyor; ‘’Türkiye NATO’nun en büyük ikinci askeri gücü, İran, Irak ve Suriye ve İslam Devleti ile sınırları olan bir ABD müttefikidir. Washington’un görmek isteyeceği en son şey bu kadar etkili bir NATO üyesinde askeri kırılma çatlaktır.’’

Adını vermek istemeyen üst düzey bir yetkilinin söylediğine göre, tutuklananlar arasında Irak ve Suriye’deki İslam Devleti militanlarına karşı ABD güçleri tarafından kullanılan İncirlik Hava Üssü’nün komutanı da var.

General Bekir Ercan Van pazar günü diğer 10 askeri servis üyesi ile birlikte tutuklandı. Bu üs, nükleer silah stoklarını kontrol eden ABD güçlerini barındıran önemli bir NATO tesisidir.

ABD Adana Konsolosluğu yetkilileri cumartesi günü yetkililerin İncirlik’in gücünü kestiğini ve Üs’ten her türlü hareketi durdurduğunu söyledi. Türkiye aynı zamanda askeri uçaklarına hava sahasını kapattı. Fakat Pentagon pazar günü yaptığı açıklamada, ülkenin hava sahasının açıldığını ve İslam Devleti’ne karşı operasyonların devam ettiğini söyledi.

Pentagon’un basın sekreteri yaptığı açıklamada, “İncirlik’teki ABD tesisleri hala iç güç kaynaklarını kullanarak faaliyetini devam ettiriyor, ama biz yakında dışarıdan gelen enerjiyi geri almayı umuyoruz. Üs operasyonları etkilenmiş değil” dedi.

En az 265 kişinin hayatını kaybettiği darbe denemesine karşılık olarak yetkililer 3,000 kadar askeri servis üyesini gözaltına aldı.

Atlantik Konseyi’nin Refik Hariri merkezinden üst düzey bir yetkili ve Türk siyaseti uzmanı olan Aaron Stein, ülke genelinde silahlı kuvvetlerin birden çok kanadında yapılan tutuklamalar gösteriyor ki, askeriyede darbeyi dolaylı yoldan destekleyen önemli bir azınlık da var dedi.

Yüksek Askeri Şura üyesi olan eski Türk Hava Kuvvetleri komutanı ve İsrail askeri ateşesi General Akın Öztürk de tutuklananlar arasındaydı.

Bir diğer tutuklanan General Adem Huduti, Türkiye’nin Suriye, Irak ve İran sınırlarını koruyan İkinci Ordu komutanıydı. Konuşmaya yetkili olmadığından dolayı gizli kalmak koşuluyla üst düzey bir Türk görevli Tuğamiral Hakan Üstem’in Sahil Güvenlik Komutanı görevinden uzaklaştırıldığını söyledi. Ustem’in tutuklanıp tutuklanmayacağı belli değildi.

Stein “Önemli olan ne kadar sirayet ettiği” dedi, ve ekledi; “Bu bir azınlık ama görece olarak büyük bir azınlık, ve çok daha büyük bir hasar verebilirlerdi.”

Çağaptay, ‘’Türkiye 1960,1971 ve 1980’de generaller tarafından kovulan sivil hükümetlerin olduğu bir darbeler tarihine sahip. Ama bu tür olaylar cuma günü püskürtülen darbenin aksine genellikle silahlı kuvvetlerin içinden ve çeşitli kademelerinden çok kuvvetli bir destek de görürdü’’ diyor ve ekliyor, ‘’Son darbe girişimi farklı, çünkü o çok belirgin bir şekilde emir-komuta zincirini kırdı.’’

Türk basınında çıkan haberlere göre, tutuklama emri ülke genelinde en az 2,745 hâkim ve savcı için de verilmişti.

Erdoğan, İstanbul ve ülkenin diğer meydanlarında caddeleri dolduran binlerce destekçisinin askeri personele mukavemet ederek hükümeti devirme planını sonlandırması ile 13 yıllık iktidarının en zorlu mücadelesini kazanarak cesaretlenmiş görünüyor.

Türk lider gücüne güç katmak için var gücüyle harekete geçti. Bazı Türkler Erdoğan’ın cuma günkü olayı barışçıl olsun veya olmasın, ülke sayısız krizlerle çalkalanırken artan gücüne yönelik olan her türlü zorluğu bertaraf etmede kullanacağından endişeli. Bu zorluklar, Türkiye siyasetinde İslam’ın rolü, büyük bir Kürt azınlığının gitgide artan huzursuzluğu ve komşu Suriye’de iç savaşın etkilerinin Türkiye’ye sıçraması gibi meseleler üzerindeki derin ayrışmayı ihtiva ediyor.

Yaklaşık 3 milyon Suriyeli savaş mağduru Türkiye’ye sığınmıştır.

Son zamanlardaki İslam devleti ve Kürt ayrılıkçıları arasındaki bir dizi çatışma yüzlerce insanın ölümüne neden olmuş ve Türk ekonomisine de oldukça fazla zararlar vermiştir.

Başkent Ankara’da, şiddetli çatışmaların belirtileri özellikle cuma gecesi başladı.

Haydut subaylar, meclisin de içinde bulunduğu hükümet binalarını hedefine almak için uçakları ve tankları kullandı. Yakındaki bir sokakta ağaçlar söküldü ve bir elektrik direği yıkıldı.

Tekel bayide çalışan 28 yaşındaki Mehmet Köşkal, Erdoğan’ın darbe planlayıcılarını durdurmak için halka yaptığı çağrıyla sokağa çıkmış. Koskal, meclis binasına saldıran darbeci askerlere ait bir binaya polis ve sivillerin beraber baskın yaptığını söyledi.

O, içeriden silah seslerinin duyulduğunu ve ardından bir helikopterin meydandaki sivillerin üzerine ateş açtığını da söyledi. 

“O bizim üzerimizde uçuyor ve ateş ediyordu” diyen Koskal, sokaklardaki insanları siyasi ayrışmaların şiddetli olduğu bir zamanda farklı siyasi kesimlerden ve Türkiye’nin çeşitliliğinin çoğunu temsil edenler olduklarını hatırlattı.

Ankara Numune Hastanesi’nin çalışanlarına göre toplamda 261 yaralı getirildi.  Kaç kişinin öldüğüne dair resmi makamlar açıklama yapmadı fakat hasta bakıcılara göre en az 50-60 tanesi ya ölü getirildi ya da yaralandıktan sonra öldü.

Erdoğan pazar günü İstanbul’da direnişte öldürülen beş kişinin toplu cenaze törenine katıldı.

İstanbul Fatih Camii’ndeki etkinlikler esnasında, Erdoğan tekrar ABD’de sürgünde yaşayan Türk din adamı Fetullah Gülen’i tekrar darbe yapmakla suçladı. Türk liderin şimdi baş düşman haline gelen bir arkadaşı olan Gülen, olayı düzenlediklerine dair suçlamaları tekrar inkâr etti. Analistlere göre, orduda az bir desteğe sahip olmasına rağmen Gülen, Türk polis ve yargısına yerleştirildiği düşünülen birçok taraftara sahip.

Sokaklara akın eden insanlar Erdoğan’ın Gülen hakkındaki sözlerinden daha kızgın sözler sarfettiler. Hatta bazıları onun ölümünü bile istedi.

Kalabalığın bir kısmı “İdam isteriz!” diyerek bağırdı.

Erdoğan, bununla birlikte sabır çağrısında bulundu.

Erdoğan, yaslı kalabalığa  “Onların silah ve tankları varsa, bizim imanımız var. Öyleyse, her adımımızı düşünerek atalım. Akılla hareket edelim” dedi.

Bu rapor, Ankara’dan Loveday Morris ve İstanbul’dan Zeynep Karataş’ın katkılarıyla hazırlanmıştır.

Çeviren: Asena Elif Akgül

(Washington Post, Turkey detains 6,000 in failed coup amid signs of chaos in the military, Hugh Naylor and Erin Cunningham)

Çeviren: 

Asena Elif Akgül

Bülten Aboneliği

 
 

İletişim

Sinan Paşa Mah. Şehit Asım Cad. No:2 Koç Han Kat:4 Beşiktaş/İstanbul
Tel & Fax:+90 212 259 2045
Email: surecanaliz@surecanaliz.org