Çinlilerin Gözünde Amerika

Amerikan doları tasarıma sahip kapüşonlu svetşört giyen Zhao Yixiang yaşamını sağlayabilmek için Amerikan markası kaykaylar satıyor ve Birleşik Devletler’e büyük bir hayranlık duyuyor buna Amerika’nın kısık rap müzikleri ve ifade özgürlüğü geleneği de dâhildir.

Amerika tamamen ifade özgürlüğüne sahip bir ülkedir diyor başkent Pekin’deki dükkanında. Ne isterseniz söyleyebiliyor, nereye isterseniz gidebiliyor, kendi yaşam tarzınızı seçebiliyorsunuz. Bunlara hayranlık duyuyorum. Ama bölgesel ve askeri konularda fazlasıyla ayrı düşüyoruz.

Bence benim jenerasyonumdaki birçok kişi de böyle düşünüyor diyor 26 yaşındaki Mr. Zhao. ‘‘Biz gerçekten Amerikan kültürünü seviyoruz ama ayrıca zaaflarını yurtdışına göstermeyen bir hükümete sahip olmayı da seviyoruz.’’

Çin devlet başkanı Çi Jinping Amerika’ya ziyaret edeceğini ve Pazar günü Birleşmiş Milletler’de konuşma yapacağını beyan ettiği zaman, Zhao gibi genç Çin vatandaşlarının, ülkelerinin uçsuz bucaksız kültürel menzilinin ABD’ye yönelik algıda sempati oluşturmasa dahi onu daha kabul edilebilir hale getireceğini umut eden Amerikalı siyasilere yönelik şüpheleri var.

Bazı yollarla, Amerikan kültürü’nün etkisi Çin’e tüm zamanlardan daha derin bir şekilde ulaşıyor. Sansür, kültürel ithalat’a yapılan kısıtlamalara ve ağır internet engellerine rağmen Amerikan televizyonu, filmleri, müziği ve teknolojisi yaygın ve istekli bir şekilde tüketiliyor. Ziyareti sırasında, Mr. Xi başını sallayarak, Amerikan yazarlarına, popüler Netflix dizisi House of Cards’a ve çeşitli Holywood filmlerine atıfta bulundu, ayrıca Silikon Vadisinden adamlarıyla da önemli bir görüşme yaptı.

Henüz yapılan araştırma ve anketler gösteriyor ki bazı Çinli vatandaşlar, buna gençler de dahil, ABD’ye karşı ve Beyaz Saray’ın dış politika niyetlerine karşı özellikle de Çin’in bölgesel talepleri ve yükselen etkisi çıkar konusuyken tedbirli duruyor. Çin bu ilişkide vazgeçilmez bir konumda değil ama artan ünü, kültürel cazibe ve siyasi güvensizlik arasında tamamen zıtlık yaratıyor.

Pekin Dış İlişkiler Araştırma Üniversitesinde profesör olan, kamuoyu ve Çin-Amerikan ilişkileri dersi veren Xie Tao, ‘‘Kültürel yumuşak güce ve kültürel cazibeye sahip olduğun zamanlarda bile, bu, insanların politikalarını benimseyeceği veya destekleyeceği anlamına gelmiyor’’ diyor.

Öğrencilerinin arasında, ‘‘Üniversite öğrencileri Amerikan kültürüyle onun yükseköğrenimi, basketbolu ve diğer birçok şeyini harmanlanıyorlar’’ diyor.

‘‘Ama ne zaman Amerikan politikasını tartışırsan, çoğu insanlar, ciddi derecede eleştirel oluyor.’’

Buradaki insanlar, Çin haber ajansının Xi’nin Amerikan ziyareti konusundaki haberlerine maruz kalıyorlar. Bu ajanslar, kitleleri resimlerle ve liderin güçlü, temkinli devlet adamı gibi sıfatlar kazandığını anlatan ve Başkan Obama’nın, Amerikan teknoloji kurumlarının ve sıradan Amerikalılar’ın saygısını kazandığını anlatan haberlerle boğuyor.

‘‘Çin devleti’nin Birleşik Devletler’e ziyareti öncelikle Çin halkı için koreografidir’’ diyor Prof Xie. ‘‘Bu devlet ziyareti, Amerikan medyası’nın dikkati ve Obama’nın yaptığı kabul töreni ile birlikte düşünüldüğünde gözüküyor ki Xi uluslararası bir öneme sahip ve saygı görüp bunu hak ediyor.’’

Xi için yapılan propaganda bazen hayali aşırılıklara kaçıyor. Devlet kanalı bu geziyi Xiaoping’in diplomatik ilişkilerin yeniden kurulmasına yardım eden79’daki gezisine benzetti. Yabancı öğrenciler bir online videoda Mr. Xi’yi övmek için işe alındı. China Daily gazetesi iddia ediyor ki bir ankete göre Amerikan gençlerinin %80’i Xi’nin ziyaretine ilgi duyuyor.

Bazı Çinlilere göre bu çok fazla, üstelik bunlar genellikle alıştırılmış tiz propagandalar.

Pekin Üniversitesi’nde İngiliz dili öğrencisi olan ve okulda problemle karşılaşmamak için gerçek Çinli ismini kullanmamamızı isteyen Mary Li, ‘‘Devlet protokolü’nün Amerika’ya ziyareti büyük bir olay’’ diyor. ‘‘Ama biliyoruz ki Birleşik Devletler Çin’in etrafında dönmüyor. Papa da oradaydı, değil mi?’’

Lakin kamuoyu anketleri gösteriyor ki Çinliler Amerikan rüyasına hayranlık duysalar dahi hükümetlerinin uluslararası ilişkiler konusundaki görüşlerine arka çıkıyor. Pew Araştırma Merkezi’nin ve diğer kurumların yaptığı araştırmalara göre Amerikan girişimciliğine, hatta bazı Amerikan değerlerine olan hayranlık sık sık ihtiyat ile karışıyor özellikle hükümetin dışarıdaki emelleri konusunda.(Anketler ayrıca bazı Amerikalılar tarafından da karşılık bulduğunu gösteriyor.)

Bu yıl için geçerli olan son ankette, cevap veren Çinlilerin %67’si ülkelerinin Amerika’nın dünyayı yöneten süper güç ünvanını alacağını ya da çoktan aldığını söylüyor.(Batı ülkelerinde, bazı katılımcılar da buna katılıyor) Çinliler’in %54’lük çoğunluğu Birleşik Devletler, Çin’i kendisi kadar büyük güç olmasını engellemek için uğraşıyor.

20’li yaşlarda olan yazılım programcısı  Dong Jianyan, ‘‘Eğer büyük patronsan, tabi ki bizi engellemeye çalışacaksın. Ama ne zaman bizim çıkarlarımız söz konusu olursa, güçlü olmak zorundayız. Mesela bölgesel konularda, biz çok sert olmalıyız’’ diyor.

Amerika’nın emellerine karşı olan güvensizlik Amerikan eğlence sektörünün popülerliğine rağmen sürüyor. Geçtiğimiz ay boyunca, Big Bang Theory’nin 8.sezonu online film sitesi Sohu.com’da 45 milyon kez izlendi. Amerikan aksiyon filmi olan Hızlı ve Öfkeli 7, hükümet tahminlerine göre macera türündeki Çin animesi olan Canavar Avcısı’nı ucu ucuna geçerek Çin gişelerinde geçen yılın en popüler filmi oldu.

Bu tarz teşhirlerin en azından gençler üzerinde bazı etkileri olabiliyor. Pew anketinde 18-29 yaş aralığındaki Çinli gençlerin %59’u Birleşik Devletler’i yücelten bir görüşe sahip, diğer taraftan bu oran 30-49 yaş aralığında olanlarda %45; 50 ve üzeri yaşlardakilerde ise sadece %29’dur.

31 yaşındaki ofis yöneticisi ve bu yıl Birleşik Devletler’i ilk kez ziyaret eden Susan Deng, ‘‘Biz şu an büyük bir çatışmaya girebilecek kadar ekonomik olarak bağımsızız, ama siyasi tansiyonlar kaçınılmaz’’ diyor. O da siyaset hakkında daha dürüst konuşmak için İngilizce ismini kullanmamızı istedi.

‘‘Ben Amerikan değerleriyle gayet uyum içindeyim-açıklık ve bireysellik-bizimki gibi kollektivistlik değil. Ama jeopolitik konusunda, her ülke kendi pozisyonunu alacak ve bu değişmeyecek’’ diyor.

Oklohama Üniversitesi’nde Çin-Amerikan ilişkilerinin siyasal psikolojisi dersini veren Profesör Peter Hays Gries’a göre erken kamuoyu anketlerine yakın bir görüş gösteriyor ki bazı Çinli vatandaşlar Çin’in eğitim sistemi yüzünden dünya’ya güvenmemeyi öğrenerek büyüyor.

Çinli gençler, Batılı ülkelerin insan hakları ve demokrasiyi umursamadıklarını ancak bu meseleleri gayet basit bir şekilde Çin’i daha fazla aşağılamak ve saldırmak için kullanıyorlar, şeklindeki argümanlara kendilerini kaptırmıştı.

28 yaşındaki Pekin’in kuzeybatısında yaşayan teknisyen Li Yong’a göre Birleşik Devletler hakkındaki görüşleri beyin yıkama ürünü değil.

Onlar kesinlikle bizi çevrelemeye çalışıyor-büyük güçler birbirlerini nasıl tehdit ediyorsa öyle- diyor. Ona göre, onun Amerikan filmlerine ve akıllı telefonlarına olan ilgisi görüşlerinin etkisini azaltmıyor.

Birini kendi cebinden çıkararak, ‘‘Aslında bu iPhone Çin’de üretildi’’ diyor. Son olarak ise belirtiyor ki ‘‘Büyük konular üzerinde, Çin genellikle haklı. Bu bir gerçek.’’

Çeviren: Furkan Dağaşan

(NYT, Chinese Embrace America’s Culture but Not Its Policies, 28 Eylül 2015)

Çeviren: 

Furkan Dağaşan

Bülten Aboneliği

 
 

İletişim

Sinan Paşa Mah. Şehit Asım Cad. No:2 Koç Han Kat:4 Beşiktaş/İstanbul
Tel & Fax:+90 212 259 2045
Email: surecanaliz@surecanaliz.org