Avrodan Çıktığı Takdirde Yunanistan’ı Bekleyen Belirsizlikler

Yunanistan kısa süre içerisinde kendini ürkütücü ekonomik durumun ortasında buldu.

Yunanistan 10 yıl önce avronun bir parçası olduğundan beri, ortak Avrupa para birimi ülkenin 11 milyon insanının hayatlarına ve faaliyetlerine girdi. Fakat Yunanistan’ın borç krizi tırmanırken, avronun yeni, ulusal bir para birimi ile değiştirilme ihtimali artıyor.

Böyle bir dönüşümün emsali var olmayabilir. Ekonomistler açık ekonomiye sahip gelişmiş bir ülkenin ortak para biriminden vazgeçip kendi yeni parasını kullanmaya başladığı bir zamanı düşünemediklerini söylüyor.

Santa Cruz, Kaliforniya Üniversitesi ekonomi profesörü Michael P. Dooley “Modern bir benzeri yok.” dedi. “Dönüşümü gerçekleştirmede yaşanan tereddütlerin bir sebebi de bu; kimse ne olacağını tam olarak bilmiyor.”

Yunanistan avrodan çıkış noktasına varmadan, ya da “Grexit”ten önce çok şey meydana gelmek zorunda. Ve Avrupa anlaşmalarında para birliğinden ayrılan bir ulusa karşı tedbir bulunmuyor.

Yine de, Yunan hükümeti Avrupa’nın yeni yardıma karşılık olarak sunduğu koşullara dair ulusal referandum düzenlemeyi planladığını duyurduktan sonra, Yunanistan’ın avrodan ayrılma ihtimali hafta sonuna doğru hızla arttı.

Yunanistan’ın duyurusu Avrupa’nın geçerli Yunanistan’ı kurtarma paketinin bir bölümünün Salı günü sona ermesinden yalnızca günler önce geldi. Avrupa’nın liderleri, Yunanistan’ın müzakerelerin Salı gününden sonrasına uzatılması, böylece ülkenin referandumu 5 Temmuzda düzenleyebilmesi talebini kabul etmedi.

Bir başka karmaşıklaşan konu, Yunanistan salı günü IMF’ye olan 1.6 milyar avro, ya da 1.8 milyar dolarYunan hükümetinin hemen hemen kesinlikle sahip olmadığı paraborç ödemesiyle yüzleşecek.

Anketler Yunan halkının avroda kalmayı desteklediklerini gösteriyor ve Yunanistan liderleri ortak para biriminden ayrılmak istemediklerini dile getiriyor. Doğrusu istenirse, avrodan ayrılmanın sonuçlarına yönelik endişeler Yunanistan’ın sol görüşlü hükümetini duruşunu yumuşatması hususunda ikna etmeye ve son dakikada kreditörleriyle anlaşma yapmasına yardım edebilir.

Eğer yakın zamanda bir anlaşma gerçekleşmezse, olaylar dizisi Yunanistan’ın avronun dışına yuvarlanma olasılığını önemli biçimde arttırabilir.

Pazar günü, Yunan borç krizi yeni ve tehlikeli bir aşamaya girdi. Son aylarda Avrupa Merkez Bankası, mevzuat sahiplerinin bankalardan avrolarını çekerken, boyutu artan bir destekle, Yunanistan’ın zor durumdaki bankalarına kredi kullandırdı. Hafta sonu boyunca büyük para çekme belirtilerine rağmen, Avrupa Merkez Bankası daha fazlasını onayladığını duyurmadı, fakat bunun yerine, kredileri, 85 milyar avro civarı olduğu düşünülen mevcut toplamında, sürdüreceğini söyledi.

Yunanistan’a avro arzının şu anda sınırlanmasıyla birlikte, ülke yönetimi Pazar günü bankalardan ve ülkeden dışarı para çıkışını önlemek için harekete geçti. Bu durum bankaların kapanmasını ve nakit çekimde bir üst sınırın olmasını içeriyor.

Kıbrıs 2013 yılında ekonomik ve bankacılık krizinden sonra para hareketinde benzer sınırlamalar uyguladı. Ve Kıbrıs avroda kalmayı başardı.

Fakat Kıbrıs’a IMF ve Avrupa tarafından çok daha fazla canlı finansal destekle yardım edildi. Yunanistan, Avrupa ile yeni bir anlaşma olmazsa ve IMF’ye ve Avrupa Merkez Bankası’na olan, bu yılın geri kalanında vadesi dolan büyük borcunu geri ödeyemezse bu tarz bir yardım bekleyemez.

Amerikan Üniversitesi Uluslararası Ekonomi profesörü Arturo C. Porzecanski “Eğer bu bir boşanmaysa, bir ayrılık değilse, o halde Yunanistan yeni bir para birimi düşünmeli.” dedi.

Son on yıllarda, Latin Amerika’daki uluslar da dâhil, pek çok ülke yeni bir para birimini benimsedi. Yunanistan gibi ülkeler avronun bir parçası olmak için hâkimiyetlerinin bazılarını feda etti. Fakat birçok durumda, bu ülkeler güçsüz bir para birimini daha güçlü olduğu ortaya çıkan biri için geride bırakıyorlar. Eğer Yunanistan yeni bir drahmi –  avrodan önceki para biriminin adıtayin ederse, avrodan daha güçlü olabilmesi pek mümkün değil.

Yeni bir drahmi ayrıca aceleye gelen ve kaotik bir başlangıca sahip olabilir.

Ülkelerin para birimlerini değiştirdikleri savaş sonrası dönemde, dikkatli planlama genellikle aylarca sürdü. Elbette, Yunanistan yeni bir drahmi için hazırlanıyor olabilir. Fakat öyle yapıyor olsa bile, hükümeti bunun zemini hazırlayacak kadar uzun süreli olmadı.

İrlanda Limerick Üniversitesi Ekonomi eğitmeni Stephen Kinsella “Hatırlanması gereken ilk ve en önemli şey bir para birimini piyasaya aceleyle sürmemenizdir” dedi “sadece yapmazsınız.”

Ayrıca devasa lojistik ve teknik zorluklar meydana gelebilir.

Yeni para birimini kabul etmek için küresel ödeme sistemleri yeniden programlanmak zorunda. Ve sonrasında, Mr. Kinsella’nın ekonomiler fiziksel nakit sıkıntısıyla bir süre idare edebileceklerini gösterdiler demesine rağmen, yeni bir somut para birimini fiilen edinme görevi aylar alabilir.

Yunanistan için kendi para birimine sahip olmasının potansiyel faydalarından biri, para politikası ekonomik büyümeyi teşvik edecek denli gevşek olana dek para basmaya devam edebilmesidir. Avro ve dolar karşısında değer kaybetmiş daha güçsüz bir drahmi de Yunanistan’ın ihracatını destekleyebilir. Ve hükümet kendi faturalarını -devlet işçi maaşları ve emekli maaşları gibi muazzam harcamalar- yeni para birimiyle ödeyebilir.

Ancak buradaki tehlike, hükümetin değeri çok düşük yeni para birimini çok basması, böylece enflasyon yaratması ve kısa sürede insanların güvenini yitirmesidir.

Kolombiya’da Ekonomi profesörü olan Guillermo Calvo “İnsanlar onu elde ettikleri an harcamak isteyecekler.” dedi. “Kim bilir döviz kuru nereye gidecek; hedefi deli gibi aşabilir.”

Yunanistan, 1970’lerde 30 drahmi olan doları 2002’de avroyla değiştirilmeden önce 300 drahminin üstüne götürerek eski drahmisini düzenli olarak devalüe etti.

Avrodan çıkış Yunanistan’ı başka önemli yollarla sarsabilir. Bankalar zararların altında ezilmiş hale gelebilir. Avrupa sorunlarına odaklanan düşünce kuruluşu Açık Avrupa’nın yönetici yardımcısı Raoul Ruparel, bu durumun hükümeti onları devralmaya zorlayabileceğini söyledi.

Avrodan ayrılmış olursa Yunanistan’ı bir dava yağmuru da vurabilir. Avro olarak borç alan Yunan şirketleri esas olarak yeni drahmi kazanmaya başlarlarsa borçlarını geri ödemekte zorlanabilirler. Şirketlerin kreditörleri ve tedarikçileri yeni para birimini geri çevirebilirler ve bu durumu Londra ve New York’taki mahkemelere götürebilirler.

Bir de bunun üstüne, yeni drahmi korkusu yabancı şirketleri Yunan şirketleriyle yeni kontratlara girmekten geri adım atmaya teşvik ediyor.

Çeviren: Tuğçe KURTULAN       

(NYT, If Greece Is Shut Out of the Eurozone, It Will Sail Into Uncharted Waters, 28 Haziran 2015) 

Çeviren: 

Tuğça Kurtulan

Bülten Aboneliği

 
 

İletişim

Sinan Paşa Mah. Şehit Asım Cad. No:2 Koç Han Kat:4 Beşiktaş/İstanbul
Tel & Fax:+90 212 259 2045
Email: surecanaliz@surecanaliz.org